نوسازي بافت فرسوده فارس درآغاز راه
|
| ||
بافتشهری- شیراز - محمد حسن شلتوككار، خبرنگار همشهری:
بافت فرسوده قصه مردم پر غصهای است كه روزگاری در شهرهای مختلف و عموما در هسته مركزی شهر، چرخ زندگی جامعه را میگرداندند و امروز از بد روزگار، فقر و نبود امنیت از ويژگيهاي آنهاست و قابليت زندگي در آنجا از جنبههاي مختلف كالبدي، ساختاري، اجتماعي و محيطي با نيازهاي زندگي كنوني مطابقت ندارد.از عوامل مهم در تعريف چنين بافتي، آسيبپذيري ساختمانها در برابر حوادثي مانند زلزله و خطرپذيري آنهاست. شبكه گذربندي و دسترسي كه فاقد كار ايي لازم است، كمبود سطوح فضاهاي باز، نحوه دفع فاضلابهاي خانگي كه عمدتاً بهطور مستقيم و از طريق جوي معابر به شبكه جمعآوري آبهاي سطحي ميپيوندد و نيز محروميت از دسترسي به خدمات عمومي، مجموعاً مواردي است كه كيفيت زندگي شهري و بافتي غيرسالم را معرفي ميكند. در عين حال، بهدليل قدمت چنين بافتهايي، غالباً فضاها و ساختمانهاي باارزشي را نيز ميتوان يافت كه نياز به حفاظت و مرمت دارند و البته آنچه در حفظ و تداوم نياز به احيا دارد، صرفاً پوسته و كالبد نيست بلكه زندگي و فرهنگ است. با اين حال، حفاظت و مرمت حتي در ابعاد كالبدياش هزينه بر است. در حالی كه موضوع بافت فرسوده و مشكلات آن سالهاست با جسم و روح مردم در آميخته، به نظر میرسد تلاشهای دولت و مسئولان در این مدت با شكست جدی روبهرو شده است. البته بافت فرسوده شيراز طي چند سال اخیر بيشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته اما موانع و مشكلات بسياري روند نوسازي و بهسازي آن را با اختلال مواجه كرده است. بافت فرسوده شيراز با بيش از 70 هزار نفر جمعيت حدود يكهزار و 691 هكتار از مساحت شيراز را تشكيل ميدهد و 660 هكتار معادل 21 درصد از مساحت بافت فرسوده را نيز بافت تاريخي و فرهنگي اشغال كرده است. طي سالهای گذشته در راستاي توجه به احيا و نوسازي بافت فرسوده شيراز، سياستها و راهكارهايي مانند اعطاي وامهاي كمبهره مسكن به ساكنان اين منطقه براي نوسازي خانههايشان، بخشش عوارض نوسازي، اعطاي امتيازهاي ويژه براي سرمايه گذاري تجاري و اقتصادي بخش خصوصي و... اتخاذ شده كه طي اين مدت به رغم پيش بيني اين سياستها، تغييرات چنداني در روند توسعه و نوسازي اين بخش فرسوده شهر صورت نگرفته است. مشكلاتي نظير اعتبارات ناكافي، ناهماهنگي ارگانهاي مرتبط با اين بافت، خودداري بانكها از پرداخت تسهيلات و وامهاي كمبهره و تعدد تصميمگيريها سبب شده است كه در عمل تغيير چنداني در ظاهر اين قسمت از شهر به وجود نيايد و سالانه بخشهاي بيشتري از شيراز هم به علت فرسودگي به بافت فرسوده شهر اضافه شود. به غير از مشكلاتي كه در روند احيا و نوسازي بافت فرسوده شيراز اختلال ايجاد ميكنند، خطراتي نيز همواره جان ساكنان اين منطقه را تهديد ميكند كه ازآن جمله ميتوان به ایمن نبودن منطقه در برابر حوادث طبيعي از جمله زلزله اشاره كرد. تمامي مشكلاتي كه بر سر راه توسعه و نوسازي بافت فرسوده شيراز قرار دارد، سبب شده كه اين نقطه از شهر همچنان به شكل منطقهاي محروم باقي بماند و بهرغم تلاشهاي صورت گرفته براي رفع محروميت از راههاي مختلف از جمله تراكم تصميمگيران برخی دستاندركاران با اشاره به اينكه تا كنون در عمل هيچ بخشي از بافت فرسوده شيراز نوسازي و احيا نشده است، بر این باورند كه تصميمگيريهاي متعدد براي نوسازي بافت فرسوده شيراز از مشكلاتي است كه تا كنون مانع نوسازي بافت فرسوده شهر بوده و بهدليل اينكه در حال حاضر بسياري از ارگانها در اين بخش تصميم گيرنده هستند، همين مسئله كار را با مشكل مواجه ساخته است. برخی كارشناسان ميگويند: 50 درصد مناطقي كه در بافت فرسوده، بافت تاريخي و فرهنگي شناخته شدهاند، داراي اين ويژگي نيستند، مثلا در يك كوچه 6 متري، يك خانه با ارزشهاي تاريخي و فرهنگي وجود دارد اما ميراث فرهنگي كل آن كوچه و محل را بهعنوان منطقه فرهنگي شناخته و اجازه هيچ گونه عمليات بازسازي و يا نوسازي را به شهرداري نميدهد. البته خودداري برخي بانكها براي ارائه وامهاي كمبهره به ساكنان بافت فرسوده شيراز، كمبود اعتبار لازم براي اجراي طرحهاي نوسازي و انگيزه ناكافي سرمايهگذاران و ساكنان بافت فرسوده براي سرمايهگذاري در اين منطقه از ديگر مشكلات عمده اين بخش است. از سوی دیگر به نظر میرسد سازمانهایی از جمله سازمان احيا و نوسازي بافتهاي فرسوده تاريخي شيراز، بودجه بسيار كمی در رویارویی با مشكل بافتهای فرسوده دارند و اعتبارات اختصاص يافته به اين منطقه نيز به حدي نيست كه بتوان طرحي را در این منطقه اجرا كرد. به گفته برخی دستاندركاران در حال حاضر طرحهاي بسياري براي نوسازي و احيا ي اين منطقه تهيه شده اما همه اين طرحها بهدليل كمبود اعتبارات اجرايي نشدهاند. امتيازاتي كه براي سرمايه گذاري در اين منطقه پيشبيني شده، انگيزه لازم را به بخش خصوصي براي سرمايه گذاري نميدهد و بانكها نيز به دلايل مختلف از زير بار ارائه وامهاي كمبهره شانه خالي ميكنند و تمامي اين مشكلات موجب ميشود كه نه تنها نتوانيم به نوسازي مناسب بافت فرسوده بپردازيم بلكه طي سالهاي آينده نيز به صورت طبيعي بخشهاي بيشتري از شهر دچار فرسودگي شده و مشكلات شهر نيز افزايش يابد. در این میان برخی مسئولان هم از تغییر رویكردها خبر میدهند. معاون برنامهريزي و توسعه شركت مادر تخصصي عمران و بهسازي شهري با اشاره به فراهم شدن تسهيلات براي احياي بافتهاي فرسوده میگوید: بايد براي اين كار عزم ملي شكل بگيرد و مردم با ما همكاري كنند. مردم نظارت كنند محمد آييني خاطرنشان میكند: در كشور بهطور مداوم در حال توليد بافت فرسوده هستيم و مردم بايد با نظارت خود بر ساخت و سازها، از اين كار جلوگيري كنند. وي بافت فرسوده را بهعنوان يك بيماري جدي در شهرها مطرح و تصريح میكند: دولت در سطح ملي، استانداران در سطح استاني و شهرداران در سطح شهري، بايد بستر مناسب را براي ارائه تسهيلات بلندمدت و ارزانقيمت براي متقاضيان بهسازي بافتهاي فرسوده فراهم كنند. آييني با اشاره به همراستا شدن تسهيلات بافتهاي فرسوده با تسهيلات طرح مسكن مهر، اظهار میكند: توجه دولت به بافتهاي فرسوده بيشتر شده است. وي با بيان اينكه از نوسازي و تخريب هر واحد فرسوده غير قابل نگهداري، 2/3 واحد ايجاد ميشود، خاطرنشان میكند: با احتساب تحويل يك واحد به مالك، 2/2 واحد ديگر نيز از يك بافت فرسوده بهدست ميآيد. وي با اشاره به پرداخت تسهيلات بانكي 15 ميليون توماني بانكها به متقاضيان بهسازي بافتهاي فرسوده تصريح میكند: در صورتي كه متقاضيان از فناوريهاي نوين نيز در بهسازي استفاده كنند، به ازاي هر واحد 20 ميليون تومان وام به آنها تعلق ميگيرد. اين تسهيلات 12 درصد با احتساب 4 درصد يارانه دولتي و بازپرداخت 10 ساله و قابل تبديل به فروش اقساطي است كه در 3 مرحله و با وثيقهاي به غير از سند همان ملك، پرداخت ميشود. معاون برنامهريزي و توسعه شركت مادر تخصصي عمران و بهسازي شهري با بيان اينكه 450 ميليارد تومان از بانك مركزي براي اين امر در نظر گرفته شده است، خاطرنشان میكند: براي پرداخت تسهيلات به 30 تا 40 هزار واحد تا پايان امسال آمادگي داريم. حال باید باز هم منتظر ماند تا مشخص شود سیاستهای جدید با همه سردرگمی های موجود، چگونه در رویارویی با مشكلات بافت فرسوده موفق میشود. |
